'WUR-druk cancelt wetenschappelijk natuur- en stikstofdebat'

Op 13 oktober zou het symposium Van Habitatrichtlijn naar doelgericht natuurbeheer – Terug naar de basis van het stikstofvraagstuk plaatsvinden bij het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs (KIVI) in Den Haag. De leden van het KIVI zijn hoger technisch opgeleiden van onder andere de universiteiten in Delft, Twente en Wageningen. Initiator van het symposium was Dick Kraaijenbrink. Hij wilde met het symposium de polarisatie op het natuur-stikstofdossier doorbreken door wetenschappers bij elkaar te brengen en een open dialoog te voeren. Daarbij zou niet één analyse of oplossing centraal staan, maar voorzag hij een gezamenlijke zoektocht naar waar overeenstemming over bestaat, waar de werkelijke verschillen liggen en welke kennis nog ontbreekt. In de uitnodiging voor het symposium stond het als volgt verwoord:

De discussies van de afgelopen jaren hebben laten zien dat als je het niet eens kan zijn over de uitgangspunten, over de doelen, over de basis, etc. je nooit tot een consensus kan komen. Waardoor het stikstof dossier is wat het nu is. Vragen als 'Waar hebben we het eigenlijk over?" als we het hebben over 'Natuur' en "Waar zijn we mee bezig?" en "Waar willen we naar toe?" zijn nooit expliciet vastgelegd en beantwoord.

In dit symposium gaat het om de dialoog.

Wat wij willen bereiken is een open dialoog met / tussen diverse deskundigen op het gebied van ecologie, natuur, etc. Niet wij tegen zij, maar een dialoog op basis van respect. Het gaat ook niet zozeer om gelijk te hebben of te krijgen, maar om begrip te krijgen voor de verschillende standpunten.

Vrijuit spreken

De bijeenkomst op 13 oktober zou de aftrap zijn, waarna er nog twee bijeenkomsten zouden volgen om de uitkomsten verder te brengen. Om het depolarisatie-karakter van de bijeenkomst extra kracht bij te zetten, zou er gesproken worden binnen de kaders van Chatham House Rule. Dat betekent dat deelnemers aan het symposium vrijuit mogen spreken over de verkregen informatie, maar nooit de identiteit of organisatie van een spreker of andere deelnemer mogen onthullen. De werkgroep die het symposium vanaf januari dit jaar aan het voorbereiden was, wilde hiermee bevorderen dat iedereen vrijuit kon spreken.

De genodigde sprekers waren ook zorgvuldig uitgekozen. Kraaijenbrink liet mij deze week weten dat zijn werkgroep zocht naar deskundigen die willen verbinden. Voor activistische wetenschappers was geen plek. De genodigde sprekers waren natuurbeheerder Henk Jan Zwart van de gemeente Ermelo, Willemijn Smal van de Ecologische Autoriteit, voormalig stikstofprofessor Wim de Vries van de WUR, chemisch ingenieur Wouter de Heij, voormalig natuurbeheerder Henk Rampen, voormalig WUR-onderzoeker Henri Prins, ecoloog Han van Dobben van WUR en hoofdauteur Martin Warmerdam van het rapport ‘Van stikstof naar systeemfout’.

Sjoukje Heimovaara

Omdat het KIVI een beperkt netwerk heeft binnen Wageningen Universiteit, stuurde Henri Prins, die onderdeel is van de werkgroep, een extra uitnodiging met als bijlage de uitnodiging van het KIVI binnen zijn netwerk van de universiteit rond. Daarin stonden als sprekers genoemd Willemijn Smal, Wim de Vries, Wouter de Heij en Henri Prins. Op basis van deze uitnodiging stuurde Sjoukje Heimovaara, bestuursvoorzitter van WUR, een mail naar de directeur van het KIVI, Pascal van der Molen. Zij verklaarde daar later richting Henri Prins over dat ze de vier sprekers die in de mail van Prins stonden ‘niet evenwichtig vond, mede gezien het huidige landelijke debat’. Ook verklaarde ze niet als bestuursvoorzitter maar op persoonlijke titel te hebben gereageerd als bezorgd KIVI-lid en dat ze niet aangedrongen heeft op het afblazen van het symposium. In plaats van die feedback direct bij de werkgroep neer te leggen, kwam het dus terecht bij de directeur van het KIVI. Van der Molen drong er vervolgens bij Kraaijenbrink op aan dat er twee sprekers vervangen dienden te worden om het symposium door te laten gaan.

Geen ruimte voor overleg

Omdat het de werkgroep juist ging om zo breed mogelijk met elkaar in dialoog te gaan, voelde Kraaijenbrink daar weinig voor. Maar er was geen ruimte om dat te bespreken, waardoor Van der Molen het symposium annuleerde. De summiere verklaring die Van der Molen via e-mail gaf richting de werkgroep was dat het besluit is genomen naar aanleiding van ontvangen “signalen”, gevoerde gesprekken en een bredere afweging van “de totale opzet, positionering en context” van de bijeenkomst. Op de vraag welke concrete inhoudelijke of organisatorische bezwaren uiteindelijk tot annulering hebben geleid, kreeg de werkgroep geen reactie. Ook zijn er een week geleden terugbelverzoeken neergelegd bij Van der Molen, maar daar heeft hij niet op gereageerd.

Onbedoelde polarisatie

Inmiddels is het op diverse plekken in de media naar voren gebracht en is het KIVI om verdere opheldering gevraagd, maar zijn ook de journalisten niet teruggebeld. Dus in plaats van een symposium te organiseren om uit de polarisatiestand te komen, is er door toedoen van twee mensen het tegenovergestelde gebeurd. In plaats van een puur wetenschappelijke dialoog is het door Heimovaara en Van der Molen politiek gemaakt. Vooral het standpunt van Heimovaara is daarbij opvallend, want of ze nu op persoonlijke titel spreekt of vanuit haar WUR-rol - als je die twee al uit elkaar kan houden - ze moet staan voor de wetenschap als boegbeeld van een universiteit. Wetenschap draait om bewijsvoering en iets staat vast totdat het tegendeel wordt bewezen. Dat is de basis van een universiteit en was ook de grondhouding van dit symposium.

Maar blijkbaar mag er geen ruimte zijn voor zo’n symposium, waar 80 tot 100 mensen op af zouden komen. Of zoals Kraaijenbrink het naar mij verwoordde: als we niet naar elkaar willen luisteren, komen we niet verder.