Nitraatconcentratie blijft laag, meeste bedrijven voldoen aan nitraatnorm

Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het Compendium voor de Leefomgeving (CLO), gebaseerd op het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid. Uit deze gegevens valt op te maken dat sinds het begin van de jaren negentig de gemiddelde nitraatconcentratie in het water dat uit de wortelzone spoelt sterk afnam.

Meeste agrarische bedrijven voldoen aan de EU-norm

In 2025 voldeed 83 procent van de onderzochte bedrijven in de zandregio aan de Europese nitraatnorm van maximaal 50 milligram per liter. Een jaar eerder was dat 84 procent. Binnen de zandregio liggen de concentraties in Noord-Brabant en Limburg gemiddeld hoger dan in Midden- en Noord-Nederland. De drogere bodems en het grotere aandeel uitspoelingsgevoelige akkerbouwgewassen spelen daarbij volgens het CLO een rol.

In de kleiregio bleef 94 procent van de agrarische bedrijven in 2025 onder de norm, tegen 96 procent het jaar daarvoor. In de veenregio voldeed net als een jaar eerder 100 procent van de bedrijven. Voor löss, waar de metingen later worden uitgevoerd dan in de andere regio’s, zijn de meest recente gegevens afkomstig uit 2024. Daar voldeed 53 procent aan de norm, tegenover 47 procent in 2023.

Hoogste concentraties op zand en löss

Tussen 2018 en 2020 was tijdelijk sprake van een stijging, vooral veroorzaakt door een aantal droge zomers. Daarna zette de daling weer in. Vooral de natte weersomstandigheden in 2023 en 2024 drukten de concentraties nitraat in het grondwater verder. In 2025 bleven de waarden op zand, klei en veen ongeveer op het niveau van een jaar eerder.

De hoogste nitraatconcentraties worden voornamelijk in de zand- en lössregio gemeten. Dat hangt samen met de waterhuishouding en eigenschappen van de bodem. In nattere en organisch rijkere klei- en veengronden wordt meer nitraat door denitrificatie omgezet in stikstofgas en lachgas. Dat leidt tot lagere nitraatconcentraties.

De cijfers over 2025 hebben betrekking op het laatste jaar waarin nog beperkte derogatie mogelijk was. Derogatiebedrijven mochten dat jaar maximaal 200 kilogram stikstof uit dierlijke mest per hectare gebruiken, of 190 kilogram in met nutriënten verontreinigde gebieden. Vanaf 2026 is de derogatie vervallen.