Samenwerking
De voordelen van een jaarrond bouwplan en tips om dat te bereiken
Samenwerking tussen een akkerbouwer en melkveehouder is niet ongebruikelijk in zandgebieden: een melkveehouder gebruikt grond voor gras of mais, daarna komt er een akkerbouwgewas op. Maar gronduitwisseling biedt vooral voordeel als je verder kijkt dan één teeltjaar, zegt Ronald Luijkx (projectleider AgroProeftuin Noordoost Brabant). ‘Wat is er vorig jaar geteeld? Hoe is er bemest? Wat blijft er achter aan stikstof? Is er een vanggewas ingezaaid? Dat zijn vragen die je moet stellen als teler wanneer je een perceel van een ander in gebruik neemt.’ Bart Jan Wulfse (projectleider doelsturing in opdracht van De Agroproeftuin Noord Oost Brabant) vult aan: ‘Samenwerking werkt pas goed als telers gezamenlijk naar het bouwplan, de bodem en beschikbare nutriënten kijken. Mede op basis daarvan is optimalisatie van gezamenlijk grondgebruik mogelijk met een lagere nitraat uitspoeling’.
Ronald: ‘Op zandgrond is samenwerking interessant omdat ondernemers niet alleen tekort aan grond hebben, maar ook de opgave om nitraatuitspoeling te beperken. Stikstof die na een teelt in de bodem achterblijft, spoelt op zandgrond gemakkelijk uit naar het grondwater. Telers op zand hebben daarom nu al te maken met scherpe richtlijnen. Wat ons betreft moeten we werken aan bouwplannen die verder kijken dan één sector, gewas of teeltjaar. Voor melkveehouders betekent dat zoeken naar voldoende ruwvoer binnen de beschikbare bemestingsruimte. Akkerbouwers en groentetelers zoeken juist ruimte voor een gezonde rotatie van hun gewassen. Door samen te werken en gewassen slim op elkaar aan te laten sluiten, kun je stikstof langer vasthouden in het systeem, de uitspoeling beperken én de grond optimaal benutten. Daarmee is samenwerking niet alleen een oplossing voor ondernemers, maar ook voor de waterkwaliteitsopgave op zandgrond.’
Bart Jan: ‘Uit onze praktijk-experimenten zien wij dat de waarde voor de melkveehouder vooral zit in meer ruwvoerproductie zonder meer mest te hoeven inzetten. Tijdelijk grasland na een akkerbouwgewas kan stikstof opnemen die anders mogelijk verloren gaat. Die stikstof wordt dan omgezet in voer. Het voorbeeld van melkveehouder Martijn en akkerbouwer Tim illustreert dat.
Dit is vooral mogelijk bij gewassen die relatief vroeg van het land zijn of stikstof achterlaten. Denk aan korte groenteteelten, zoals sperziebonen. Na zo’n teelt kan er, als het gewas op tijd wordt ingezaaid, nog een flinke hoeveelheid gras groeien. In een warmer najaar kan die groei zelfs behoorlijk doorlopen. Voor een intensieve melkveehouder kan dat verschil maken. Niet door meer mest te gebruiken, maar door stikstof die al in het landbouwsysteem zit beter te benutten. Het resultaat: extra gras in de kuil zonder meer mest in te hoeven zetten en minder risico dat stikstof in het najaar uitspoelt.’
Ronald: ‘Voor de akkerbouwer ligt de meerwaarde in het vergroten van zijn bouwplan. Dat geeft hem ruimte intensieve gewassen te blijven telen. Gras vormt een uitstekend rustgewas tussen akkerbouw- of groenteteelten. Daardoor blijft de bodem in conditie en kan de teler zijn rotatie beter organiseren. Een gezonde bodem blijft je belangrijkste kapitaal.’
'Stikstof langer vasthouden in het systeem, de uitspoeling beperken én de grond optimaal benutten'
De cijfers bevestigen dat onze samenwerking werkt zegt akkerbouwer Tim
Voor akkerbouwer Tim (Elsendorp, Noord-Brabant) is samenwerking met buurman en melkveehouder Martijn niet nieuw. Al jaren worden percelen uitgewisseld en stemmen de ondernemers hun bouwplan op elkaar af. Dankzij het project en de ondersteuning vanuit de adviseurs Van Kavel tot Tafel is die samenwerking verder verdiept.
Tim van Summeren: ‘Je hebt als ondernemer vaak wel een gevoel hoe je het doet’, vertelt Tim. ‘Door het intensieve meten gedurende het project kwamen we erachter dat we heel laag zitten qua stikstofuitspoeling. Die bevestiging vond ik belangrijk’. Maar het kan altijd beter en daar draagt de samenwerking tussen de akkerbouwer en melkveehouder aan bij. ‘Daardoor benutten we de stikstof veel beter en die spoelt dus minder snel uit.’ De aanpak bij Tim en Martijn? Akkerbouwer Tim teelt een vroeg groentegewas zoals sperziebonen of waspeen en nadat die is geoogst, komt er gras in. ‘De kunst is om zo snel mogelijk na de oogst het gras in te zaaien. Idealiter zit er een week tussen, zodat er tijd is voor de benodigde grondbewerkingen maar de achtergebleven stikstof geen kans krijgt om uit te spoelen.’ Het vroeg inzaaien van gras is niet alleen gunstig voor het vasthouden van stikstof, maar ook voor het gras zelf: ‘Het gras groeit vaak eind augustus nog goed door en levert daardoor goed voer op voor de melkveehouder.'
De samenwerking heeft niet geleid tot een compleet ander bouwplan zegt Tim, maar wel tot een slimmere verdeling van nutriënten en gewassen. ‘We kijken steeds meer naar het gezamenlijke systeem. Waar zit stikstof? Waar kunnen we die benutten? Kunnen we de bemesting ergens iets verlagen of anders verdelen? Dat soort gesprekken voeren we nu veel bewuster.’
Maar het succes van een goede samenwerking is wederzijds vertrouwen. ‘In de winter komen Martijn en ik samen en bespreken we het jaar. Wij kijken samen terug op het seizoen en bespreken wat het ons allebei heeft opgeleverd. De ene keer profiteert Martijn meer en de andere keer. Dat je elkaar dat gunt, dat is het belangrijkste!’.
‘De metingen hebben ons vooral vertrouwen gegeven. Ze laten zien dat je met een doordacht bouwplan en goede samenwerking stikstof beter kunt benutten én de uitspoeling kunt beperken.’
‘Met een doordacht bouwplan en goede samenwerking kun je stikstof beter benutten’
Meer over samenwerken en een jaarrond bouwplan
Niet zozeer samenwerking, maar een jaarrond bouwplan is kansrijk. Projectleiders Ronald en Bart Jan hebben vanwege hun ervaringen enkele tips en ervaringen op een rij gezet. Wil je deze lezen of meer weten over het organiseren van een jaarrond bouwplan in samenwerking met een ondernemer uit de buurt? Kijk op www.agrarischwaterbeheer.nl voor meer kennis en gratis (bodem)advies.
Deltaplan Agrarisch Waterbeheer
Te nat, te droog of te zout of meer weten over de bodem? Het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer helpt jou om grip te krijgen op bodem- en waterbeheer. Met maatregelen, geld en aandacht voor jouw plannen. Het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer deelt kennis en informatie over bodem- en water. Kennis opgedaan in de praktijk, met metingen en uit onderzoek. Voor voldoende en schoon water en een gezonde bodem, nu en in de toekomst.
