Sterke Erven Logo
Column

Column van Robert Ellenkamp

'Provinciale BBB’s kunnen boeren in zonering nog redden'

Column05 min
Minister Van Essen en koning Willem Alexander bij melkveehouder Arjan Zandvoort in Markelo
Minister Van Essen en koning Willem Alexander bij melkveehouder Arjan Zandvoort in Markelo (OV).
De eerste concrete uitwerking van de zeer ingrijpende stikstofplannen van het kabinet biedt een klein gaatje voor provincies om boeren in de zonering overeind te houden. BBB-gedeputeerden kunnen nu vlak voor de verkiezingen laten zien wat ze waard zijn.

Boeren wordt deze week het onmogelijke gevraagd. Aan de ene kant hoorden boeren eindelijk van een gezaghebbend instituut dat de overheid ze al jarenlang niet serieus neemt. De Ombudsman presenteerde een zeer kritisch rapport met als titel ‘Een boer met kiespijn lacht niet’. Daarin concludeert ombudsman Reinier van Zutphen dat de overheid op vier punten tekortschoot: zij was onvoldoende betrouwbaar, nam te weinig regie, was onvoldoende transparant over beleid en luisterde te weinig naar boeren. Het is een dikke onvoldoende.

Nieuwe stikstofbrief

Het rapport kwam op woensdag, maar dinsdagmiddag presenteerde minister Van Essen zijn eerste concrete stap voor wetsaanpassing en een verdere uitwerking van de stikstofplannen. Alle kritiek vanuit de Tweede Kamer, landbouworganisaties en boeren ten spijt, gaat het om minimale veranderingen ten opzichte van de plannen die het kabinet in juni presenteerde. Alle reductiedoelstellingen staan nog fier overeind, net zoals de GVE-norm en koppeling van ammoniak aan fosfaatrechten. Positief is dat het kabinet doorzet op het vervangen van de KDW-normen in de wet door emissiereductiedoelstellingen, maar de minister kan nog niet laten zien hoe boeren die normen kunnen halen. Daar moeten ze na de wetswijziging maar op vertrouwen dat dat goed gaat komen. En bij dat vertrouwen zit nu ook volgens de Ombudsman precies het probleem. Dat is er niet.

Memorie van toelichting

Een detail bij die wetswijziging is wel dat in de memorie van toelichting staat: Voor een aanzienlijk aantal beschermde habitats in een groot aantal Natura 2000-gebieden volgt uit de Natuurdoelanalyses (NDA’s) dat sprake is van verslechtering of dreigende verslechtering die (mede) het gevolg is van overbelasting door stikstofdepositie. Wie de NDA’s bestudeert en de adviezen van de Ecologische Autoriteit daarover leest, weet dat provincies vaak niet het goede referentiemoment kiezen om een trend te bepalen, vaak geen harde natuurdata gebruiken en dreigende verslechtering onderbouwen met de berekeningen van Aerius. Daardoor zeggen die NDA’s in feite niets over de ontwikkeling van de natuur, maar door het op te nemen in de toelichting van deze wetswijziging zullen rechters zich hiertoe wel gaan verhouden. Daar ligt in mijn ogen nog een opdracht voor de Tweede Kamer om dat aan te passen.

Maatwerk zonering

Er is wel een klein lichtpuntje, want de minister biedt iets meer ruimte aan provincies om bij de zonering rond Natura 2000-gebieden voor een eigen invulling te kiezen. Minister Van Essen stelt daar wel voorwaarden aan, want hij wil voorkomen dat provinciale plannen uiteindelijk de vergunningverlening alsnog gaan frustreren. Als een provincie geen zonering wil rond een gebied of wil afwijken van de Haagse lijn zoals 1,5 GVE per hectare in een zone, dan moeten provincies dat onderbouwen met additionaliteitsplannen. Dat betekent dat ze moeten onderbouwen waarom een overschrijding van de KDW voor stikstof of een verbod op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen geen gevolgen heeft voor de instandhoudingsdoelstellingen. Op 1 december presenteert de minister samen met de provincies daarvoor een handreiking, zodat er uniforme plannen worden ingediend.

Handreiking additionaliteitsplannen

Daar liggen dus mogelijkheden en misschien wel ongeveer de laatste van de BBB-gedeputeerden om echt iets te betekenen voor boeren. En dan doel ik niet op een verkapte boerenlobby, maar op een rechtvaardiger natuurbeleid. In zo’n handreiking zou bijvoorbeeld kunnen staan dat flora- en vegetatiekarteringen veel meer leidend zouden moeten zijn. Dat is onafhankelijke harde natuurdata zonder politiek wensdenken en daaruit zal vaak blijken dat de natuur zich de afgelopen 20 tot 30 jaar heeft verbeterd. Want Nederland concentreert zich al heel lang op deze gebieden, dus het zou ook een beetje raar zijn dat alle inspanningen niets opleveren. Vegetatiekarteringen van bijvoorbeeld het Fochteloërveen en de Wieden laten dat zien. Ondanks de te hoge berekende stikstofbelasting verbetert de natuur in die gebieden volgens die karteringen. De huidige stikstofbelasting is daar dus geen drukfactor meer.

BBB-gedeputeerden aan zet

Er ligt dus een grote verantwoordelijkheid bij de BBB-gedeputeerden om in eerste instantie kritisch mee te kijken bij die handreiking. Daar kan een verschil worden gemaakt. En als die handreiking er is, zullen ze als de wiedeweerga die additionaliteitsplannen moeten maken en insturen naar Den Haag. Van Essen geeft aan dat dat gefaseerd moet plaatsvinden tussen maart en december 2027. Met de provinciale verkiezingen in het vooruitzicht zal daar tempo mee moeten worden gemaakt. Ik denk niet dat Van Essen het erg vindt als alles er in maart ligt. De uitdaging is wel of er zoveel capaciteit is bij de provincies. Anders moeten die BBB’ers maar even wat externe bureaus inschakelen om snel die klus te klaren.

De BBB werd 3,5 jaar geleden overal de grootste doordat Nederland wel een beetje klaar was met de traditionele politieke partijen. En opkomen voor betaalbaar voedsel, een leefbaar platteland en een rechtvaardiger plattelandsbeleid is lang niet overal even goed gelukt. Dus hier ligt nog een kans om het verschil te maken.

Beeld: Jasper Winters

Tags
AkkerbouwBiologischMelkveeVarkensPluimveeNatura 2000PolitiekStikstofemissie
Sterke Erven Oost › Editie 2026-24
Lees meer in het vakblad
In Sterke Erven Oost lees je wat speelt in jouw sector, met kennis, verhalen en duiding voor de praktijk.