Houdt minister Van Essen de deur open, dicht of toch op een kier?

Van Essen liet aan het begin van zijn ambtstermijn weten graag met boeren in gesprek te gaan. Iets wat hij tot de dag van vandaag volhoudt. Maar de definitie van ‘in gesprek gaan’ lijkt verschillende geïnterpreteerd te kunnen worden. Een deel van de sector zag hierin de wens van de minister om met boeren in gesprek te gaan. Een uitgestoken hand, om samen op te trekken op zoek naar een weg uit het stikstofmoeras.

In latere uitingen van de minister in de media blijkt hij vooral alleen met ‘ja-knikkers’ te willen praten; mensen die zijn visie ondersteunen of op zijn minst bereid zijn om aan zijn plan te schaven. Hij lijkt niet open te staan voor nieuwe of andere geluiden.

Minister houdt vast aan eigen plan

In een interview bij Sterke Erven zei de minister afgelopen zomer al: „Ik wil met iedereen praten, maar uiteindelijk moeten we wel vooruit.” Dat klinkt sympathiek, en zo is het vast ook bedoeld, maar wie tussen de regels doorleest, kan ook een andere boodschap zien: Ik houd vast aan mijn eigen plan.

Dat de minister vasthoudt aan zijn eigen plan, maakte hij afgelopen dinsdag meer dan duidelijk bij de presentatie van het plan van de Landbouw Alliantie. Van Essen sprak zijn waardering uit voor het feit dat Agractie, NMV, NVP en DDB samen een plan hebben gemaakt, maar gooide gelijk de deur dicht door te benadrukken dat het stikstofpakket dat hij voor de zomer presenteerde, leidend blijft. In zijn reactie benoemt hij nadrukkelijk een fundamenteel andere kijk te hebben op het weer mogelijk maken van de vergunningverlening dan Agractie. Om direct aan te geven dat dat het gesprek niet minder waardevol maakt en dat hij ideeën over de verdere invulling van maatregelen graag meeneemt.

Constructief?

Zet hij daarmee de deur weer op een kier? Erg constructief kwam zijn reactie niet over. Van Essen had ook gewoon ‘politiek correct’ kunnen reageren door te zeggen dat hij het waardeert dat de partijen een plan hebben gemaakt en dat hij dat graag wil bestuderen, zonder direct te oordelen. Dat is voor journalisten saai, maar getuigt wel van een open houding.

Dat roept toch de vraag op wat de minister dan wel gaat doen met de gesprekken die hij voerde met Agractie en andere partijen van de Landbouw Alliantie. Zal hij deze gesprekken straks gebruiken als politiek drukmiddel door in de Tweede Kamer te schermen dat hij met LTO, NAJK, Agractie en andere partijen van de Landbouw Alliantie heeft gepraat, om vervolgens toch vast te houden aan het kabinetsplan?

Alleen vertrouwen in de wetenschap

De minister steekt, bij de verschillende media, regelmatig de loftrompet over het vakmanschap van de Nederlandse boer. Maar, als het erop aankomt, vertrouwt hij alleen de wetenschap. Als zij een signaal geven dat zaken anders moeten wil hij daar naar kijken. Dat vind ik raar. Waarom het vakmanschap van de boer niet benutten om te komen tot regelgeving die werkbaar en haalbaar is. Ook als hij gebruik maakt van het vakmanschap van de boer kan hij scherpe keuzes maken en uitdagende normen neerzetten.

Maar wat ik vooral niet begrijp aan zijn houding is het ontbreken van de politieke wil om met de sector, maatschappij en natuurorganisatie te zoeken naar een oplossing die werkbaar en acceptabel is voor alle partijen. Gaat politiek niet over compromissen sluiten, samen naar oplossingen zoeken, geven en nemen om te komen tot een breed gedragen compromis?

Dat staat haaks op de politiek die Van Essen bedrijft. Van Essen die steeds aangeeft met iedereen aan tafel te willen, maar direct duidelijk maakt dat zowel de uitgangspunten als de uitwerking van het beleid niet ter discussie staan. Wat is een uitnodiging tot gesprek dan nog waard als je alleen maar over ‘koetjes en kalfjes’ mag praten?

Betekenis democratie

Van een minister van D66, Democraten 66, verwacht je toch dat hij open staat voor debat. Dat hij weet wat democratie betekent. Op de website parlement.com wordt democratie als volgt omschreven: ‘Burgers kiezen via vrije verkiezingen vertegenwoordigers (zoals de Tweede Kamer of gemeenteraad) die namens hen beslissingen nemen.'

Maar, een minister die wel wil luisteren, maar niet bereid is zijn beleid aan te passen, neemt geen beslissingen namens de mensen die op zijn partij gestemd hebben, maar gebruikt zijn democratisch verkregen machtspositie om invulling te geven aan het ideaalbeeld van zijn partij, of de kiezers het daar nu mee eens zijn of niet.

Politiek draagvlak aanwezig, in samenleving nog niet

Met de steun van PRO lijkt de minister al een meerderheid te hebben om zijn stikstofplan door de Tweede Kamer te loodsen.

Maar, in de samenleving is dat beeld heel anders. Daar is nog lang geen sprake van een meerderheid. Overal staan ‘Makelaar van Essen-borden’ in weilanden en langs de kant van de weg. Uit een onderzoek dat deze week naar buitenkwam, blijkt dat ruim 87 procent van de 638 deelnemende boeren negatief staat tegenover de stikstofplannen en dat wantrouwen en onzekerheid domineren. Vrijdagmiddag werd via de Telegraaf duidelijk dat ook LTO, de vaste gesprekspartner bij het ministerie, grote aanpassingen van het stikstofplan wil. De organisatie dreigt zelfs van tafel te lopen als er niks verandert.

Maar niet alleen boeren roeren zich. Deze week maakte de Utrechtse politiek nog maar eens duidelijk dat zowel het college als Provinciale Staten niets zien in een fosfaatnorm van 0,164 kilogram ammoniak per fosfaatrecht. De Utrechtse politiek wil dan ook een vuist maken tegen het Rijk.

Al met al brokkelt het draagvlak af. Ik ben benieuwd hoe het CDA hiernaar kijkt en of de partij, ooit toch de boerenpartij, de machtsmachine van D66 tot bedaren kan brengen. Het zal mij benieuwen wat de minister gaat doen als er nul draagvlak voor zijn beleid overblijft.

Boeren hebben nog lang geen perspectief

Bij een minister die handelt zoals Van Essen nu doet, maakt het niet zoveel uit of de deur open staat, dicht is of op een kier staat. Een minister die zo handelt, herstelt geen vertrouwen, geeft boeren niet de duidelijkheid waar ze recht op hebben en plaats zeker geen stip op de horizon. Dat was notabene ook nog de belangrijkste kritiek van coalitie-Kamerlid en melkveehouder Jan Arie Koorevaar (CDA) op de minister. Misschien moet Van Essen eens goed praten met gedeputeerde Jelle Beemsterboer van Noord-Holland. Die weet wel een plan op te stellen met draagvlak van boeren en natuurorganisaties.

De toekomst voor de sector lijkt verder weg dan ooit en dat terwijl we morgen aan de slag moeten om over vijf jaar nog boer te kunnen zijn.